حساسیت به نیکل چیست و چگونه از ایجاد آن جلوگیری کنیم؟
حساسیت به نیکل یکی از شایع‌ترین علل درماتیت تماسی آلرژیک است. در افراد مبتلا، درماتیت که اگزما نیز نامیده می‌شود، در قسمت‌هایی از پوست ایجاد می‌شود که با فلز حاوی نیکل در تماس‌اند.
شایع‌ترین محل‌های بروز درماتیت ناشی از نیکل عبارت‌اند از
- نرمه گوش‌ها به‌دلیل تماس با گوشواره،
- مچ دست‌ها به‌دلیل تماس با بند ساعت و
- قسمت پایینی شکم به‌دلیل تماس با پرچ فلزی شلوار جین.
نواحی درگیر به‌شدت دچار خارش می‌شوند و ممکن است در حالت حاد، قرمز و تاول‌دار و در حالت مزمن، خشک، ضخیم و تیره‌رنگ شوند. انجمن درماتیت تماسی آمریکا (ACDS)، نیکل را به‌عنوان «آلرژن تماسی سال ۲۰۰۸» معرفی کرد.
چه کسانی به حساسیت به نیکل مبتلا می‌شوند؟
درماتیت تماسی آلرژیک ناشی از نیکل ممکن است در هر سنی و در زنان و مردان ایجاد شود. پس از ایجاد این حساسیت، معمولاً سال‌های زیادی و اغلب تا پایان عمر باقی می‌ماند.
حساسیت به نیکل در زنان شایع‌تر است؛ احتمالاً به این دلیل که زنان بیشتر از مردان پیرسینگ انجام می‌دهند، هرچند این تفاوت در حال تغییر است. شدت حساسیت نیز متفاوت است. برخی افراد حتی پس از تماس کوتاه با اشیای حاوی نیکل دچار درماتیت می‌شوند، درحالی‌که در برخی دیگر، ضایعات پوستی پس از سال‌ها تماس پوست با نیکل ظاهر می‌شوند.
آیا این پرسش که آیا حساسیت به نیکل می‌تواند قسمت‌هایی از پوست را هم که با فلز تماس ندارند درگیر کند، در میان متخصصان پوست مورد بحث بوده است. برخی افراد در دست‌ها و پاهای خود دچار اگزمایی می‌شوند که گاهی ظاهر می‌شود و دوباره فروکش می‌کند یا به‌طور مداوم باقی می‌ماند. این اگزما معمولاً با تاول همراه است و «پومفولیکس» یا «درماتیت دیس‌هیدروتیک دست» نام دارد. گاهی تماس با اشیای فلزی حاوی نیکل باعث بروز آن می‌شود، اما در بسیاری از موارد، علت مشخصی برای آن پیدا نمی‌شود.
این احتمال مطرح شده است که در افراد حساس به نیکل، نیکل موجود در مواد غذایی باعث بروز پومفولیکس شود. بااین‌حال، نمی‌توان از ورود نیکل به بدن از راه غذا به‌طور کامل جلوگیری کرد، زیرا بیشتر مواد غذایی حاوی نیکل‌اند. رژیم غذایی کم‌نیکل نیز به‌ندرت به بهبود این نوع اگزما کمک می‌کند.
حساسیت به نیکل چگونه تشخیص داده می‌شود؟
حساسیت به نیکل با بررسی شرح‌حال بالینی و انجام آزمایش‌های اختصاصی حساسیت، یعنی «تست پچ»، تشخیص داده می‌شود. افرادی که مجموعه پایه تست‌های پچ را انجام می‌دهند، به‌طور مشخص از نظر حساسیت به سولفات نیکل هگزاهیدرات نیز آزمایش می‌شوند. فرمول شیمیایی این ماده NiO₄S·6H₂O است.
درمان حساسیت به نیکل چیست؟
درماتیت ناشی از نیکل اغلب به درمان نیاز دارد.
- کمپرس: برای خشک‌کردن تاول‌ها از کمپرس سرکه رقیق‌شده استفاده کنید. اگر پوست خشک است، از این کمپرس‌ها استفاده نکنید.
- کورتیکواستروئیدهای موضعی: داروی کورتیکواستروئیدی موضعی را طبق دستور پزشک روی ناحیه مبتلا به درماتیت بمالید.
- آنتی‌بیوتیک‌ها: در صورت بروز عفونت ثانویه در ناحیه درماتیت ناشی از نیکل، یعنی زردزخم، ممکن است مصرف آنتی‌بیوتیک ضروری باشد.
- نرم‌کننده‌ها: برای تسکین خارش و خشکی پوست، به‌دفعات از کرم‌های نرم‌کننده تسکین‌دهنده استفاده کنید.
متأسفانه، حساسیت‌زدایی با تزریق یا قرص امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین، این حساسیت معمولاً برای مدت طولانی باقی می‌ماند.
- از تماس پوست با نیکل پرهیز کنید.
- پرهیز از تماس پوست با فلزات حاوی نیکل ضروری است.
- وسایل فلزی خود را آزمایش کنید.
می‌توانید کیت تشخیص نیکل را از متخصص پوست، داروساز یا فروشنده اینترنتی تهیه کنید. فرمول این کیت‌ها، چه از نوع دو بطری و چه از نوع تک‌محلول، حاوی دی‌متیل‌گلی‌اکسیم ۱ درصد و هیدروکسید آمونیوم ۱۰ درصد است. یک قطره از هر بطری، یا از بطری تک‌محلول، روی شیء فلزی مورد آزمایش بریزید؛ ابتدا آن را روی یک سکه امتحان کنید. با یک گوش‌پاک‌کن به‌آرامی محل را مالش دهید و به رنگ پنبه آن توجه کنید. اگر پنبه بی‌رنگ باقی بماند، شیء موردنظر نیکل آزاد ندارد و باعث درماتیت نمی‌شود. اگر پنبه صورتی شود، شیء حاوی نیکل است و در صورت تماس با پوست فرد حساس به نیکل، ممکن است باعث درماتیت شود. این مواد شیمیایی به زیورآلات آسیب نمی‌رسانند.
زیورآلات
زیورآلاتی مانند گردنبند، قفل گردنبند، گوشواره، دستبند، بند ساعت و انگشتر ممکن است حاوی نیکل باشند. زیورآلات ساخته‌شده از فولاد زنگ‌نزنِ «کم‌حساسیت‌زا»، طلای ۱۲ عیار یا بالاتر که صرفاً روکش طلا نباشد، و نقره، قاعدتاً نباید مشکلی ایجاد کنند. طلای ۹ عیار و طلای سفید حاوی نیکل‌اند. برای میلهٔ گوشواره، روکش‌های پلاستیکی در دسترس است. پوشاندن این میله با لاک ناخن توصیه نمی‌شود، زیرا لاک به‌سرعت پوسته‌پوسته می‌شود و می‌ریزد.
نیکل در پوشاک
زیپ‌های فلزی، قزن سوتین، گیره‌های بند نگه‌دارنده لباس، سنجاق‌های مو، دکمه‌ها، پرچ‌ها، فریم عینک و موارد مشابه احتمالاً حاوی نیکل‌اند. از جایگزین‌های پلاستیکی، فلزات روکش‌دار یا رنگ‌شده، یا مواد دیگر استفاده کنید.
نیکل در وسایل شخصی
وسایل شخصی حاوی نیکل که ممکن است با پوست تماس پیدا کنند و باعث درماتیت شوند، عبارت‌اند از تلفن همراه، محفظه رژلب، جعبه پودر آرایشی، قفل کیف دستی، فندک، تیغ اصلاح، کلید، جاکلیدی، چاقو و خودکار. این وسایل گاهی حتی زمانی که در جیب قرار دارند نیز ممکن است باعث درماتیت شوند.
وسایل فلزی در خانه
دستگیره کابینت، وسایل آشپزخانه، قاشق و چنگال، توستر، قوری فلزی، قیچی، سوزن، سنجاق، انگشتانه، جاروبرقی، چراغ‌قوه، درپوش خروجی آب وان و بسیاری از وسایل دیگر ممکن است حاوی نیکل باشند. ابزارهایی با دستهپلاستیکی انتخاب کنید. فولاد ضد زنگ معمولاً باعث درماتیت نمی‌شود، مگر اینکه با نیکل آبکاری شده باشد.
پول
سکه‌های نقره‌ای‌رنگ از آلیاژ مس و نیکل ساخته می‌شوند. صندوقدارانی که به نیکل حساسیت دارند ممکن است بر اثر تماس با این سکه‌ها دچار درماتیت دست شوند. برای کار با پول دستکش بپوشید یا پرداخت را با کارت اعتباری یا چک انجام دهید.
فلز در محیط کار
درماتیت ناشی از نیکل ممکن است بر اثر تماس با گیره‌های کاغذ، کلیدهای ماشین‌تحریر، ابزارها و قطعات فلزی حاصل از کار با دستگاه تراش یا اره‌زنجیری تشدید شود.
رژیم غذایی کم‌نیکل را بشناسیم.
این رژیم غذایی که مقدار مواد غذایی حاوی نیکل در آن کم است، به بیماران مبتلا به حساسیت تماسی شدید به نیکل پیشنهاد شده است. اثربخشی آن مشخص نیست. حذف کامل نیکل از رژیم غذایی امکان‌پذیر نیست. از ظروف آبکاری‌شده با نیکل و قابلمه‌های فلزی استفاده نکنید. از نوشیدن آبی که در لحظات نخست بازکردن شیر فلزی خارج می‌شود، پرهیز کنید.
مواد غذایی مجاز
- گوشت، گوشت ماکیان، بیشتر ماهی‌ها، تخم‌مرغ، شیر، ماست، پنیر، پنیر کوارک، کره و مارگارین
- غلات، نان، آرد، برنج و پاستا
- مقدار کم آرد سبوس‌دار، غلات کامل، سبوس گندم و جوانه گندم
- بیشتر سبزیجات
- مقدار کم چغندر، کلم، گل‌کلم، تره‌فرنگی، هویج وحشی، سیب‌زمینی و اسفناج
- میوه‌هایی مانند موز و، گاهی، سیب و مرکبات، به‌صورت خام یا پخته
- چای، قهوه، نوشابه و شربت‌های میوه‌ای
مواد غذایی که باید از آن‌ها پرهیز شود
- غذاهای کنسروی، به‌ویژه اسپاگتی و خوراک لوبیای کنسروی
- لوبیاسبز، دانه سویا، کلم بروکلی، نخودفرنگی و نخودهای دونیم‌شده، و سبزیجات کنسروی
- میوه‌های کنسروی، میوه‌های خشک، مغزها و جو دوسر پرک
- کاکائو، نوشیدنی شکلاتی و شکلات
چگونه پزشک متخصص انتخاب کنیم؟
در انجام یک رویه یا پروسیجر زیبایی، چه جراحی و چه غیر جراحی، می‌توان انتخاب صحیح پزشک را مهم‌ترین عامل رضایت و موفقیت از آن پروسیجر زیبایی دانست. گاهی ممکن است ما تمایل به انجام یک رویه زیبایی داشته باشیم و با مراجعه به پزشک متخصص متوجه شویم که اصلاً گزینه مناسبی برای آن روش نیستیم.
احتمالاً در مسیر جستجو و انتخاب پروسیجر مورد نظرمان با نام چند پزشک آشنا خواهیم شد؛ باید اطلاعات مربوط به تخصص آن پزشکانِ محترم را فقط از طریق سامانه جستجوی اعضاء نظام پزشکی استعلام بگیریم زیرا هنوز هیچ منبع رسمی دیگری در ایران وجود ندارد که به صورت صحیح تخصص‌های دقیق پزشکان محترم در آن ذکر شده باشد.
به یاد داشته باشیم که امن‌ترین محل برای استعلام تخصص درمانگران محترم از همین سامانه است. پروفایل‌های شبکه‌های اجتماعی و عناوین درج شده در آن‌ها، وب‌سایت‌ها و عناوین درج شده در آن‌ها، حتی در وب‌سایت زیست‌لاین و ... منبع جامع و مناسبی برای استعلام تخصص صحیح پزشکان نیستند. به عنوان مثال ممکن است ما در روندِ انتخاب پروسیجر زیباییمان متمایل شویم از فردی که پزشک زیبایی است کمک بگیریم اما زمانی که اطلاعات ایشان را در سازمان نظام پزشکی استعلام بگیریم عنوان دیگری را مشاهده کنیم؛ زیرا هنوز در ایران تخصصی به نام پزشک زیبایی وجود ندارد و عنوان پزشک زیبایی همسو با مدارک دانشگاهی نیست.
پس خواهشمندیم برای استعلام نام پزشک و تخصص ایشان به سامانه جستجوی اعضاء نظام پزشکی مراجعه کنید.
مطالب این سایت صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و نباید به عنوان جایگزینی برای تشخیص، تجویز یا درمان پزشکی در نظر گرفته شود. برای مشکلات پزشکی، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
