عدمتقارن صورت در دوران بلوغ چیست و دلایل این عدم تقارن چیست؟
دوران بلوغ مرحلهای از رشد سریع اسکلت و بافتهای نرم صورت است. در این بازهی رشد تند، تفاوتهای کوچک در سرعت یا جهت رشد استخوانها و بافتها میتواند باعث بروز یا آشکار شدن عدمتقارن صورت شود.
در بسیاری از افراد این عدمتقارن خفیف و طبیعی است، اما در بعضی موارد قابلتوجه یا پیشرونده بوده و نیاز به ارزیابی و گاهی درمان دارد.
مطالعات جمعیتی و تصویربرداری نشان میدهند که عدمتقارن فک تحتانی (مندیبل) در نوجوانان قابلتوجه است؛ برای مثال در یک مطالعه گزارش شد نزدیک به 21.8% از نوجوانان برزیلی (گروه مطالعه 376 نفر) عدمتقارن مندیبل دارند. اما مقدار و شدت عدمتقارن بسیار متغیر است.
دلایل عدم تقارن صورت در دوران بلوغ چیست؟
علل عدمتقارن صورت در نوجوانی معمولاً چندعاملیاند و شامل موارد زیر میشوند:
- اختلالات رشد استخوانی مانند تفاوت در رشد یک طرفهی فک
- اختلالات مفصل گیجگاهی ـ فکی (TMJ): مشکلاتی مثل تغییرات تخریبی یا التهابی مفصل میتوانند باعث انحراف فک شوند.
- عوامل عملکردی: جابهجایی عملکردی فک در دوران کودکی که اگر زود اصلاح نشود میتواند به یک عدمتقارن اسکلتی تبدیل شود.
- عوامل عصبی-عضلانی یا مادرزادی مانند سندرمهای مادرزادیی که رشد یکطرفه را ایجاد میکنند.
- عوامل محیطی و آسیبها مانند ضربه، بیماری التهابی
«عدمتقارن طبیعی جزئی» در چهره عموم مردم شایع است و لزوماً بیماری نیست؛ اما جهش یا بدتر شدن ناگهانی یا همراه با درد یا قفل شدگی فک نیاز به ارزیابی دارد.
چگونه عدم تقارن صورت تشخیص داده میشود؟
ارزیابی چندمرحلهای معمولاً شامل موارد زیر است:
- معاینه بالینی کامل: تراز چانه، خطمیانی دندانها، حرکت فک و...
- عکسبرداری دوبعدی و سهبعدی
- ارزیابی عملکردی TMJ و عضلات صورت
- پیگیری رشد: در نوجوانان اغلب لازم است رشد تحت نظر باشد تا تصمیمگیری صحیح درباره زمان درمان (زودهنگام یا بعد از بلوغ) گرفته شود.
عدمتقارن صورت میتواند بر اعتماد به نفس، تصویر بدنی و کیفیت زندگی اجتماعی نوجوانان اثر بگذارد. پژوهشها نشان میدهند که پیچیدگی و شدت ناهنجاری با تأثیر روانی رابطه دارد و ارزیابی روانی در موارد شدید توصیه میشود. مراقبت میانرشتهای (روانشناس + ارتودنتیست یا جراح) گاهی مفید است.
گزینههای درمانی و زمانبندی درمان برای عدم تقارن صورت در دوران بلوغ چیست؟
درمان باید مبتنی بر علت، شدت و وضعیت رشد بیمار انتخاب شود:
- مانیتورینگ و پیگیری: اگر عدمتقارن خفیف و غیرپیشرونده است، کنترل دورهای تا تکمیل رشد ممکن است مناسب باشد.
- درمان ارتودنسی: ابزارهای ارتوپدی و ارتودنسی میتوانند در دوره رشد به هدایت رشد فک کمک کنند و گاهی از بدتر شدن جلوگیری کنند.
- مداخلات جراحی (ارتوگناتیک): در موارد اسکلتال قابلتوجه یا پس از تکمیل رشد برای اصلاح دائمی، جراحی فک ممکن است لازم شود. زمانبندی جراحی باید با توجه به بلوغ اسکلتی و پیشبینی رشد انجام گیرد تا نتایج پایدار بهدست آید. مطالعات و مرورهای سیستماتیک برنامهریزی دقیق و بینرشتهای برای بیمار نوجوان توصیه میکنند.
- درمانهای تکمیلی: فیزیوتراپی، کنترل دردTMJ یا در موارد کوچک، پروتزهای ظاهری بهعنوان اقدامات موقتی یا تکمیلی قابلبحثاند اما برای اصلاح اسکلتال مؤثر نیستند.
بهطور کلی اگر یکی از موارد زیر وجود دارد، ارزیابی تخصصی لازم است:
- تغییر یا تشدید سریع عدمتقارن در چند ماه
- مشکل در باز و بسته کردن دهان، درد یا صدا در مفصل فک
- تأثیر روانی قابلتوجه (افزایش اضطراب، اجتناب از جمعها، افت عملکرد تحصیلی)
- عدمتقارن آشکار که باعث اختلال در جویدن یا صحبت کردن میشود.
نکات عملی برای والدین و نوجوانان
- عکسهای استاندارد (صورتی نیمرخ و روبرو) را هر چند ماه یکبار ثبت کنید تا الگوی رشد مشخص شود.
- اگر ارتودنتیست یا دندانپزشک تغییرات فکی را مشاهده کرد، پیگیری زودهنگام ممکن است از تبدیل شدن به عدمتقارن اسکلتال جلوگیری کند.
- مداخلات روانی/مشاوره در کنار درمان پزشکی میتواند به کاهش اضطراب و افزایش پذیرش کمک کند.
- عدمتقارن صورت در بلوغ شایع است اما شدت و علتها متفاوتاند؛ برخی موارد پایدار و بعضی موقتیاند.
- علتها شامل تفاوت رشد اسکلتال، مشکل TMJ، عوامل عملکردی و موارد مادرزادی یا عصبی است.
- تشخیص دقیق با معاینه، تصویربرداری و پیگیری رشد انجام میشود.
- درمان از پیگیری تا ارتودنسی و جراحی متغیر است و زمانبندی آن در نوجوانان اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی عدمتقارن صورت در دوران بلوغ معمولاً نگرانکننده نیست؟
بر اساس مطالعات آناتومیک و مرورهای سیستماتیک، صورت کاملاً متقارن در انسان وجود ندارد و درجاتی از عدمتقارن خفیف، بهویژه در دوران رشد، طبیعی محسوب میشود. در شرایط زیر معمولاً جای نگرانی جدی نیست و میتوان با پایش دورهای پیش رفت:
1) عدمتقارن خفیف و دوطرفه
اگر اختلاف بین دو طرف صورت:
- فقط در عکسها یا آینه با دقت زیاد دیده میشود.
- در نگاه اول توسط اطرافیان قابل تشخیص نیست.
- باعث انحراف واضح چانه یا لبخند نمیشود.
- میزان عدمتقارن تغییر محسوسی نداشته، بدتر نشده و با جهش رشد ناگهانی تشدید نشده است.
2) نبود درد، صدا یا محدودیت حرکتی فک
عدمتقارنهایی که همراه با موارد زیر نیستند معمولاً خوشخیمترند:
- درد مفصل فک (TMJ)
- صداهای کلیک یا قفلشدن فک
- سختی در باز یا بستهکردن دهان
حتی اگر عدمتقارن ظاهراً خفیف باشد، در صورت وجود هرکدام از موارد زیر ارزیابی تخصصی توصیه میشود:
- افزایش یا تشدید عدمتقارن در مدت کوتاه
- انحراف واضح چانه
- درد، صدا یا قفلشدن فک
- سختی در جویدن یا صحبتکردن
- فشار روانی شدید نوجوان (اجتناب از جمع، افت اعتمادبهنفس)
مطالعات هشدار میدهند که تأخیر در تشخیص برخی عدمتقارنهای پیشرونده میتواند درمان را پیچیدهتر کند.
اکثر عدمتقارنهای خفیف صورت در دوران بلوغ طبیعی هستند؛ اما تشخیص اینکه کدام طبیعی است و کدام نیاز به بررسی دارد فقط با نگاه تخصصی امکانپذیر است. در بسیاری از نوجوانان، این تفاوتها خفیف، پایدار و بدون پیامد عملکردی هستند و تنها نیاز به پایش دورهای دارند.
با این حال، در درصدی از موارد، عدمتقارن میتواند پیشرونده یا همراه با علائم عملکردی یا روانی باشد که در این شرایط ارزیابی تخصصی اهمیت پیدا میکند. بنابراین، نه هر عدمتقارنی نیازمند مداخله درمانی است و نه نادیدهگرفتن تغییرات واضح یا روبهپیشرفت توصیه میشود. تصمیمگیری صحیح در این زمینه، مستلزم بررسی بالینی، تصویربرداری مناسب و در نظر گرفتن وضعیت رشد فرد توسط پزشک متخصص است.
چگونه پزشک متخصص انتخاب کنیم؟
در انجام یک رویه یا پروسیجر زیبایی، چه جراحی و چه غیر جراحی، میتوان انتخاب صحیح پزشک را مهمترین عامل رضایت و موفقیت از آن پروسیجر زیبایی دانست. گاهی ممکن است ما تمایل به انجام یک رویه زیبایی داشته باشیم و با مراجعه به پزشک متخصص متوجه شویم که اصلاً گزینه مناسبی برای آن روش نیستیم.
احتمالاً در مسیر جستجو و انتخاب پروسیجر مورد نظرمان با نام چند پزشک آشنا خواهیم شد؛ باید اطلاعات مربوط به تخصص آن پزشکانِ محترم را فقط از طریق سامانه جستجوی اعضاء نظام پزشکی استعلام بگیریم زیرا هنوز هیچ منبع رسمی دیگری در ایران وجود ندارد که به صورت صحیح تخصصهای دقیق پزشکان محترم در آن ذکر شده باشد.
به یاد داشته باشیم که امنترین محل برای استعلام تخصص درمانگران محترم از همین سامانه است. پروفایلهای شبکههای اجتماعی و عناوین درج شده در آنها، وبسایتها و عناوین درج شده در آنها، حتی در وبسایت زیستلاین و ... منبع جامع و مناسبی برای استعلام تخصص صحیح پزشکان نیستند. به عنوان مثال ممکن است ما در روندِ انتخاب پروسیجر زیباییمان متمایل شویم از فردی که پزشک زیبایی است کمک بگیریم اما زمانی که اطلاعات ایشان را در سازمان نظام پزشکی استعلام بگیریم عنوان دیگری را مشاهده کنیم؛ زیرا هنوز در ایران تخصصی به نام پزشک زیبایی وجود ندارد و عنوان پزشک زیبایی همسو با مدارک دانشگاهی نیست.
پس خواهشمندیم برای استعلام نام پزشک و تخصص ایشان به سامانه جستجوی اعضاء نظام پزشکی مراجعه کنید.
مطالب این سایت صرفاً جهت اطلاعرسانی است و نباید به عنوان جایگزینی برای تشخیص، تجویز یا درمان پزشکی در نظر گرفته شود. برای مشکلات پزشکی، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
_thumbnail.jpg)