ترومبوز ورید عمقی چیست و چگونه ریسک این بیماری را کاهش دهیم؟

زمان مورد نیاز برای مطالعه: 8 دقیقه

ترومبوز ورید عمقی زمانی رخ می‌دهد که یک لخته خون (ترومبوز) در یک یا چند ورید عمقی بدن، که معمولاً در پاها هستند، تشکیل شود. ترومبوز ورید عمقی می‌تواند باعث درد یا تورم پا شود. در برخی موارد، هیچ علامت واضحی وجود ندارد.

ترومبوز ورید عمقی زمانی رخ می‌دهد که یک لخته خون (ترومبوز) در یک یا چند ورید عمقی بدن، که معمولاً در پاها هستند، تشکیل شود. ترومبوز ورید عمقی می‌تواند باعث درد یا تورم پا شود. در برخی موارد، هیچ علامت واضحی وجود ندارد. لخته خون در وریدهای پا ممکن است باعث درد، احساس گرما و حساسیت به لمس در ناحیه درگیر شود.

اگر برخی بیماری‌های خاص را داشته باشید که بر نحوه لخته شدن خون تأثیر می‌گذارند، ممکن است بهترومبوز ورید عمقی مبتلا شوید. همچنین، اگر برای مدت طولانی حرکت نکنید، امکان تشکیل لخته خون در پاها وجود دارد. برای مثال، در سفرهای طولانی‌مدت یا زمانی که به‌دلیل جراحی، بیماری یا حادثه در حالت استراحت مطلق هستید.

ترومبوز ورید عمقی می‌تواند یک وضعیت جدی باشد، زیرا لخته‌های خون ایجادشده در وریدها ممکن است جدا شوند. این لخته‌ها می‌توانند از طریق جریان خون حرکت کرده و در ریه‌ها گیر بیفتند و باعث انسداد جریان خون شوند که به آن آمبولی ریه گفته می‌شود. زمانی که DVT و آمبولی ریه به‌طور هم‌زمان رخ دهند، به این وضعیت ترومبوآمبولی وریدی گفته می‌شود.

علائم ترومبوز ورید عمقی چیست؟

علائم ترومبوز ورید عمقی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

تورم پا
درد پا، گرفتگی یا احساس کوفتگی که اغلب از ناحیه ساق پا شروع می‌شود؛
تغییر رنگ پوست پا، مانند قرمز یا بنفش شدن، بسته به رنگ پوست فرد؛
احساس گرما در پای درگیر

ترومبوز ورید عمقی ممکن است بدون بروز علائم قابل‌توجه نیز اتفاق بیفتد.

چه زمانی برای ترومبوز ورید عمقی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت بروز علائم ترومبوز ورید عمقی، با پزشک یا ارائه‌دهنده خدمات درمانی خود تماس بگیرید. اگر علائم آمبولی ریه (PE)را تجربه کردید که یک عارضه تهدیدکننده حیات ناشی ازترومبوز ورید عمقی است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

علائم هشداردهنده آمبولی ریه شامل موارد زیر است:

تنگی نفس ناگهانی
درد یا ناراحتی قفسه سینه که هنگام نفس عمیق کشیدن یا سرفه کردن بدتر می‌شود؛
احساس سبکی سر یا سرگیجه
غش کردن
افزایش ضربان قلب
تنفس سریع
سرفه همراه با خون

آمبولی ریه چه زمانی رخ می‌دهد؟

آمبولی ریه زمانی رخ می‌دهد که یک لخته خون در یکی از شریان‌های ریه گیر کند و جریان خون را به بخشی از ریه مسدود نماید. لخته‌های خون اغلب در پاها تشکیل می‌شوند و سپس از طریق سمت راست قلب به ریه‌ها منتقل می‌شوند.

علل ترومبوز ورید عمقی چیست؟

هر عاملی که مانع جریان طبیعی خون شود یا فرآیند لخته شدن خون را مختل کند، می‌تواند باعث تشکیل لخته خون شود.

علل اصلی ترومبوز ورید عمقی عبارت‌اند از:

آسیب به وریدها در اثر جراحی یا التهاب
آسیب ناشی از عفونت یا صدمه

عوامل خطر در ترومبوز ورید عمقی چیست؟

عوامل متعددی می‌توانند خطر ابتلا به ترومبوز ورید عمقی را افزایش دهند. هرچه تعداد عوامل خطر بیشتر باشد، احتمال ابتلا به ترومبوز ورید عمقی نیز بالاتر می‌رود. این عوامل شامل موارد زیر هستند:

سن: سن بالای ۶۰ سال خطرترومبوز ورید عمقی را افزایش می‌دهد، اما این بیماری می‌تواند در هر سنی رخ دهد.
کم‌تحرکی: زمانی که پاها برای مدت طولانی حرکت نکنند، عضلات ساق پا منقبض نمی‌شوند. انقباض عضلات به جریان خون کمک می‌کند. نشستن طولانی‌مدت، مانند هنگام رانندگی یا پرواز، خطرترومبوز ورید عمقی را افزایش می‌دهد. استراحت طولانی‌مدت در بستر، که ممکن است به دلیل بستری شدن طولانی یا بیماری‌هایی مانند فلج رخ دهد، نیز از عوامل خطر است.
آسیب یا جراحی: آسیب به وریدها یا انجام جراحی می‌تواند خطر تشکیل لخته خون را افزایش دهد.
بارداری: بارداری فشار وارده بر وریدهای لگن و پاها را افزایش می‌دهد. خطر لخته شدن خون ناشی از بارداری می‌تواند تا ۶ هفته پس از زایمان ادامه داشته باشد. افرادی که دچار اختلالات ارثی انعقادی هستند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
قرص‌های ضدبارداری خوراکی یا درمان جایگزینی هورمونی: هر دو می‌توانند توانایی خون برای لخته شدن را افزایش دهند.
اضافه‌وزن یا چاقی: اضافه‌وزن باعث افزایش فشار در وریدهای لگن و پاها می‌شود.
سیگار کشیدن: سیگار بر جریان و انعقاد خون تأثیر می‌گذارد و خطر ترومبوز ورید عمقی را افزایش می‌دهد.
سرطان: برخی سرطان‌ها باعث افزایش موادی در خون می‌شوند که فرایند لخته شدن را تسریع می‌کند. برخی درمان‌های سرطان نیز خطر لخته شدن خون را افزایش می‌دهند.
نارسایی قلبی: نارسایی قلبی خطر ترومبوز ورید عمقی و آمبولی ریه را افزایش می‌دهد. از آنجا که قلب و ریه‌ها در این افراد عملکرد مطلوبی ندارند، حتی علائم ناشی از یک آمبولی ریه کوچک نیز می‌تواند شدیدتر باشد.
بیماری‌های التهابی روده: بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو خطر DVT را افزایش می‌دهند.
سابقه شخصی یا خانوادگی ترومبوز ورید عمقی یا آمبولی ریه: اگر شما یا یکی از اعضای خانواده‌تان سابقه این بیماری‌ها را داشته باشد، احتمال ابتلای شما به ترومبوز ورید عمقی بیشتر است.
ژنتیک: برخی افراد دارای تغییرات ژنتیکی هستند که باعث می‌شود خون راحت‌تر لخته شود. یکی از نمونه‌ها فاکتور V لیدن است. این اختلال ارثی یکی از عوامل انعقادی خون را تغییر می‌دهد. این اختلال به‌تنهایی ممکن است باعث لخته شدن نشود، مگر آنکه با عوامل خطر دیگر همراه شود.

در برخی موارد، لخته خون در وریدها بدون وجود عامل خطر مشخص ایجاد می‌شود. به این حالت ترومبوآمبولی وریدی بدون علت مشخص گفته می‌شود.

عوارض ترومبوز ورید عمقی چیست؟

عوارض ترومبوز ورید عمقی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

آمبولی ریه: آمبولی ریه یک عارضه بالقوه کشنده و مرتبط با ترومبوز ورید عمقی است. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که یک لخته خون در پا یا بخش دیگری از بدن جدا شده و در یکی از رگ‌های ریه گیر کند.

در صورت بروز علائم آمبولی ریه، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید. این علائم شامل تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه هنگام نفس کشیدن یا سرفه، تنفس سریع، ضربان قلب بالا، احساس ضعف یا غش، و سرفه همراه با خون است.

سندرم پس‌فلبیتیک: آسیب به وریدها در اثر لخته خون باعث کاهش جریان خون در ناحیه درگیر می‌شود. علائم آن شامل درد پا، تورم پا، تغییر رنگ پوست و ایجاد زخم‌های پوستی است.
عوارض درمان: داروهای رقیق‌کننده خون اغلب برای درمان ترومبوز ورید عمقی استفاده می‌شوند. خونریزی (هموراژی) یکی از عوارض نگران‌کننده این داروهاست. انجام آزمایش‌های منظم خون در طول مصرف این داروها اهمیت زیادی دارد.

ایجاد تغییرات در سبک زندگی می‌تواند به پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی کمک کند. راهکارهای زیر توصیه می‌شود:

حرکت دادن پاها: اگر جراحی انجام داده‌اید یا در حالت استراحت مطلق بوده‌اید، سعی کنید در اولین زمان ممکن حرکت را آغاز کنید. هنگام نشستن، پاها را روی هم نیندازید، زیرا این کار می‌تواند جریان خون را مسدود کند.
در سفر: در سفرهای طولانی، به‌طور منظم توقف کرده و پاهای خود را بکشید. در هواپیما هر از گاهی بایستید یا راه بروید. اگر با خودرو سفر می‌کنید، هر یک ساعت توقف کرده و کمی قدم بزنید. اگر امکان راه رفتن ندارید، تمرین‌های ساده ساق پا انجام دهید؛ پاشنه‌ها را بالا و پایین ببرید در حالی که پنجه‌ها روی زمین است، سپس پنجه‌ها را بالا بیاورید در حالی که پاشنه‌ها روی زمین قرار دارند.
سیگار نکشید :سیگار خطر ابتلا به ترومبوز ورید عمقی را افزایش می‌دهد.
کنترل وزن: چاقی یکی از عوامل خطرترومبوز ورید عمقی است. فعالیت بدنی منظم خطر لخته شدن خون را کاهش می‌دهد. به‌طور کلی، هدف‌گذاری برای حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در روز توصیه می‌شود. برای کاهش وزن، حفظ وزن یا رسیدن به اهداف خاص تناسب اندام، ممکن است به فعالیت بدنی بیشتری نیاز باشد.

چگونه پزشک متخصص انتخاب کنیم؟

در انجام یک رویه یا پروسیجر زیبایی، چه جراحی و چه غیر جراحی، می‌توان انتخاب صحیح پزشک را مهم‌ترین عامل رضایت و موفقیت از آن پروسیجر زیبایی دانست. گاهی ممکن است ما تمایل به انجام یک رویه زیبایی داشته باشیم و با مراجعه به پزشک متخصص متوجه شویم که اصلاً گزینه مناسبی برای آن روش نیستیم.

احتمالاً در مسیر جستجو و انتخاب پروسیجر مورد نظرمان با نام چند پزشک آشنا خواهیم شد؛ باید اطلاعات مربوط به تخصص آن پزشکانِ محترم را فقط از طریق سامانه جستجوی اعضاء نظام پزشکی استعلام بگیریم زیرا هنوز هیچ منبع رسمی دیگری در ایران وجود ندارد که به صورت صحیح تخصص‌های دقیق پزشکان محترم در آن ذکر شده باشد.

به یاد داشته باشیم که امن‌ترین محل برای استعلام تخصص درمانگران محترم از همین سامانه است. پروفایل‌های شبکه‌های اجتماعی و عناوین درج شده در آن‌ها، وب‌سایت‌ها و عناوین درج شده در آن‌ها، حتی در وب‌سایت زیست‌لاین و ... منبع جامع و مناسبی برای استعلام تخصص صحیح پزشکان نیستند. به عنوان مثال ممکن است ما در روندِ انتخاب پروسیجر زیباییمان متمایل شویم از فردی که پزشک زیبایی است کمک بگیریم اما زمانی که اطلاعات ایشان را در سازمان نظام پزشکی استعلام بگیریم عنوان دیگری را مشاهده کنیم؛ زیرا هنوز در ایران تخصصی به نام پزشک زیبایی وجود ندارد و عنوان پزشک زیبایی همسو با مدارک دانشگاهی نیست.

پس خواهشمندیم برای استعلام نام پزشک و تخصص ایشان به سامانه جستجوی اعضاء نظام پزشکی مراجعه کنید.

مطالب این سایت صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و نباید به عنوان جایگزینی برای تشخیص، تجویز یا درمان پزشکی در نظر گرفته شود. برای مشکلات پزشکی، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.