بیاشتهایی عصبی چیست و چرا به وجود میآید؟ درمان چگونه است؟
بیاشتهایی عصبی که اغلب بهطور ساده «آنورکسیا» نامیده میشود، یک اختلال خوردن قابل درمان است که در آن افراد بر اساس سابقه وزنی شخصی خود، دچار وزن پایین بدن هستند.
اگرچه بسیاری از افراد مبتلا به آنورکسیا بسیار لاغر به نظر میرسند، برخی ممکن است لاغر به نظر نرسند و حتی برخی ممکن است دارای اضافهوزن به نظر برسند. با این حال، آنها در واقع وزن از دست دادهاند یا به میزان لازم افزایش وزن نداشتهاند.
افراد مبتلا به آنورکسیا اغلب ترس شدیدی از افزایش وزن دارند و ممکن است حتی زمانی که لاغر هستند، تصور کنند اضافهوزن دارند. برای پیشگیری از افزایش وزن یا ادامه کاهش وزن، این افراد معمولاً مقدار یا نوع غذایی را که مصرف میکنند محدود میکنند. آنها کنترل وزن و شکل بدن خود را بسیار باارزش میدانند و از اقدامات افراطی استفاده میکنند که میتواند آسیب جدی به زندگیشان وارد کند.
آنورکسیا میتواند به دلیل تغذیه بسیار ناکافی که «سوءتغذیه» نیز نامیده میشود موجب تغییراتی در مغز شود. سوءتغذیه زمانی رخ میدهد که بدن مواد مغذی موردنیاز برای حفظ سلامت را دریافت نکند؛ بنابراین، ادامه رفتارهای پرخطر و آسیبزا یک انتخاب نیست.
در صورت عدم درمان، کاهش وزن میتواند به حدی برسد که افراد مبتلا به آنورکسیا در معرض خطر بالای آسیب جسمی جدی یا مرگ قرار گیرند. آنورکسیا دومین میزان مرگومیر بالا را در میان بیماریهای روانی دارد و تنها مرگهای ناشی از مصرف بیشازحد مواد افیونی (اوپیوئیدها) از آن پیشی میگیرد. بیشتر مرگهای مرتبط با آنورکسیا ناشی از مشکلات قلبی و خودکشی است.
آنورکسیا، مانند سایر اختلالات خوردن، میتواند زندگی فرد را تحت سلطه خود درآورد و غلبه بر آن بسیار دشوار باشد. از آنجا که این بیماری با تغییراتی در مغز مرتبط است، رفتارهای مرتبط با آنورکسیا «انتخاب» فرد نیستند و این بیماری در واقع صرفاً درباره غذا یا داشتن ظاهری خاص نیست. با درمانهای اثباتشده، افراد مبتلا به آنورکسیا میتوانند به وزن سالم بازگردند، عادات غذایی متعادلتری ایجاد کنند و برخی از عوارض جدی جسمی و روانی این بیماری را معکوس کنند.
علائم بیاشتهایی عصبی چیست؟
علائم جسمی و رفتاری بیاشتهایی عصبی به نحوه تأثیر گرسنگی بر مغز مربوط میشوند. تشخیص علائم ممکن است دشوار باشد، زیرا آنچه بهعنوان وزن پایین بدن در نظر گرفته میشود، برای هر فرد متفاوت است. برخی از افراد مبتلا به آنورکسیا ممکن است بسیار لاغر به نظر نرسند. همچنین افراد اغلب لاغری، عادات غذایی یا مشکلات جسمی خود را پنهان میکنند.
علائم جسمی بیاشتهایی عصبی
علائم جسمی بیاشتهایی عصبی ممکن است شامل ضربان قلب نامنظم، فشار خون پایین و کمآبی بدن باشد. کمآبی زمانی رخ میدهد که بدن آب و سایر مایعات کافی برای انجام عملکردهای طبیعی نداشته باشد. ممکن است انگشتان دست شما متمایل به آبی به نظر برسند و پوستتان خشک شود. ممکن است تغییر در رنگ پوست، مانند زردی پوست، مشاهده کنید. ممکن است موها نازک شوند، بشکنند یا بریزند. همچنین ممکن است موهای نرم و کرکی روی بدن شما رشد کند.
سایر علائم جسمی عبارتاند از:
- کاهش وزن شدید یا نداشتن افزایش وزن مورد انتظار بر اساس سن
- خستگی و ضعف شدید
- سرگیجه یا غش کردن
- مشکل در دفع مدفوع و درد معده
- ناتوانی در تحمل سرما یا احساس سرما زمانی که دیگران احساس راحتی دارند.
- تورم بازوها یا پاها
- فرسایش دندانها و ایجاد پینه روی بند انگشتان به دلیل وادار کردن خود به استفراغ
- دلدرد
- هرگز احساس گرسنگی نکردن یا احساس گرسنگی و سپس سیر شدن سریع پس از خوردن مقدار بسیار کمی غذا
- مشکل در تمرکز یا توجه
- خلق پایین
- افزایش اضطراب
- شکستگیهای ناشی از استرس یا کاهش توده استخوانی
اگر زن هستید و از روشهای پیشگیری از بارداری استفاده نمیکنید، ممکن است قاعدگی نداشته باشید.
علائم عاطفی و رفتاری بیاشتهایی عصبی
ممکن است تمرکز افراطی بر غذا داشته باشید. گاهی این موضوع شامل پختن غذا برای دیگران بدون خوردن آن غذاها میشود. ممکن است وعدههای غذایی را حذف کنید یا از خوردن امتناع ورزید. همچنین ممکن است از طریق رژیمگرفتن یا روزهگرفتن، مقدار غذای مصرفی خود را بهشدت محدود کنید، گرسنگی خود را انکار کنید یا برای نخوردن بهانه بیاورید.
هنگام غذا خوردن، ممکن است فقط چند غذای خاص «ایمن» که معمولاً کمچرب و کمکالری هستند مصرف کنید. همچنین ممکن است بیش از حد بر «پاک» یا سالم غذا خوردن تمرکز کنید و بدون توصیه متخصص مراقبتهای سلامت، مصرف برخی گروههای غذایی را متوقف کنید. ممکن است عادات غذایی سختگیرانهای اتخاذ کنید، مانند بیرون انداختن غذا پس از جویدن. ممکن است تمایلی به غذا خوردن در جمع نداشته باشید. همچنین ممکن است درباره میزان غذای مصرفی خود دروغ بگویید.
ممکن است نوعی از آنورکسیا داشته باشید که شامل پرخوری و سپس تخلیه (استفراغ یا سایر روشها) باشد، مشابه آنچه در بولیمیا دیده میشود. پرخوری زمانی رخ میدهد که احساس میکنید کنترلی بر آنچه یا چه مقدار میخورید ندارید. پرخوریها گاهی میتوانند شامل مقادیر زیادی غذا باشند. با این حال، بهطور کلی اگر نوع پرخوری–تخلیه آنورکسیا را داشته باشید، بسیار کمتر از نیاز بدن خود غذا میخورید. تخلیه به معنای وادار کردن خود به استفراغ یا سوءاستفاده از تنقیه، ملینها، داروهای مدر، داروهای لاغری یا فرآوردههای گیاهی برای دفع غذایی است که خوردهاید. شما وزن بسیار زیادی از دست میدهید و نسبت به سابقه وزنی شخصی خود، وزن بدنی بسیار پایینی دارید.
سایر علائم عاطفی و رفتاری آنورکسیا ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ورزش بیش از حد: این شامل ورزش کردن در زمان آسیبدیدگی، انجام ورزش به جای فعالیتهایی که برای شما ارزشمند یا لذتبخش هستند، یا ورزش با شدت و میزانی بهطور قابلتوجه متفاوت از اطرافیان است.
- ترس از افزایش وزن: این ترس ممکن است شامل نیاز به وزنکردن یا اندازهگیری مکرر بدن باشد.
- تمرکز بر ظاهر: این شامل بررسی مکرر خود در آینه برای یافتن آنچه نقص میدانید و پوشیدن چند لایه لباس برای پنهان کردن بدن است.
- نگرانی درباره اضافهوزن: این شامل نگرانی درباره چاق بودن یا داشتن بخشهایی از بدن است که آنها را چاق میدانید.
- تغییرات عاطفی: ممکن است بیاحساس به نظر برسید یا احساساتتان سطحی و تخت شود. ممکن است تمایلی به روابط اجتماعی نداشته باشید. همچنین ممکن است خشمگین یا تحریکپذیر باشید. ممکن است علاقه کمی به رابطه جنسی داشته باشید.
- مشکل در خواب که به آن بیخوابی نیز گفته میشود.
همچنین ممکن است به خود آسیب بزنید. یا ممکن است درباره خودکشی فکر کنید، صحبت کنید یا اقدام به خودکشی داشته باشید.
چه زمانی برای بیاشتهایی عصبی باید به پزشک مراجعه کرد؟
به دلیل تأثیر سوءتغذیه بر مغز، فرد مبتلا به آنورکسیا ممکن است تمایلی به درمان نداشته باشد. یکی از ویژگیهای اصلی آنورکسیا این است که افراد مبتلا به این اختلال خوردن معمولاً متوجه شدت علائم خود نمیشوند. این موضوع ناشی از نحوه تأثیر آنورکسیا بر مغز است.
اگر فردی در زندگی شما مبتلا به آنورکسیا است، بهتر است اقدام کنید بهجای آنکه اجازه دهید علائم ادامه پیدا کنند. درمان زودهنگام اختلالات خوردن بهترین نتایج را به همراه دارد.
اگر درباره یکی از عزیزان خود نگران هستید، او را تشویق کنید با یک متخصص مراقبتهای سلامت صحبت کند. اگر والد یا مراقبی هستید که درباره عادات غذایی، وزن یا تصویر بدنی فرزند خود نگرانی دارید، نگرانیهای خود را با متخصص مراقبتهای سلامت فرزندتان در میان بگذارید.
اگر فکر میکنید دچار اختلال خوردن هستید، کمک بگیرید. اگر به خودکشی فکر میکنید، با یک خط تلفن پیشگیری از خودکشی تماس بگیرید. در ایالات متحده آمریکا میتوانید با شماره ۹۸۸ تماس بگیرید یا پیامک ارسال کنید تا به «خط ملی بحران و پیشگیری از خودکشی 988» دسترسی پیدا کنید؛ این خدمات بهصورت ۲۴ ساعته و در هفت روز هفته در دسترس هستند.
علل بیاشتهایی عصبی چیست؟
علل بیاشتهایی عصبی بهطور دقیق شناخته نشدهاند. مانند بسیاری از بیماریها، احتمالاً ترکیبی از عوامل در بروز آن نقش دارند:
- ژنتیک: اگرچه هنوز مشخص نیست کدام ژنها درگیر هستند، تغییرات ژنتیکی ممکن است احتمال ابتلا به آنورکسیا را افزایش دهند. این موضوع میتواند شامل ویژگیهای ژنتیکی مانند نیاز به کاملگرایی یا حساسیت بسیار بالا باشد.
- سلامت روان: افراد مبتلا به اختلالات خوردن گاهی ویژگیهای شخصیتی وسواسی–جبری دارند که پایبندی به رژیمهای سختگیرانه و غذا نخوردن را حتی در زمان گرسنگی برایشان آسانتر میکند. آنها ممکن است در همه کارهای خود تلاش برای کامل بودن داشته باشند.
- محیط: فرهنگ مدرن غربی تأکید زیادی بر لاغر بودن دارد. رسانههای اجتماعی نقش بزرگی در این زمینه ایفا میکنند. فشار همسالان ممکن است باعث شود بخواهید لاغر، باریک یا عضلانی باشید. تأکید مداوم بر تغذیه سالم میتواند به عادات غذایی بسیار سختگیرانه منجر شود. این عادات ممکن است به اختلالات خوردن تبدیل شوند.
عوامل خطر در بیاشتهایی عصبی چیست؟
بیاشتهایی عصبی میتواند همه هویتهای جنسیتی، نژادها، سنین، سطوح درآمدی و انواع تیپ بدنی را تحت تأثیر قرار دهد.
آنورکسیا در میان نوجوانان شایعتر است، اگرچه افراد در هر سنی ممکن است به این اختلال مبتلا شوند. نوجوانان ممکن است به دلیل تغییرات متعدد بدن در دوران بلوغ در معرض خطر بیشتری باشند. همچنین ممکن است فشار همسالان بیشتری را تجربه کنند و نسبت به انتقاد یا حتی اظهارنظرهای معمولی درباره وزن یا شکل بدن حساستر باشند.
عوامل خاصی خطر ابتلا به آنورکسیا و سایر اختلالات خوردن را افزایش میدهند، از جمله:
- سابقه خانوادگی: اگر یکی از بستگان درجه یک شما مانند والدین، خواهر یا برادر، یا فرزند مبتلا به آنورکسیا بوده باشد، خطر ابتلا در شما بیشتر است.
- سابقه تمسخر یا آزار به دلیل وزن: افرادی که به دلیل وزن خود مورد تمسخر یا قلدری قرار گرفتهاند، بیشتر در معرض ابتلا به اختلالات خوردن هستند که این شامل افرادی میشود که همسالان، اعضای خانواده، مربیان یا دیگران آنها را به دلیل وزنشان شرمسار کردهاند.
- سابقه رژیم گرفتن: رفتارهای مرتبط با رژیم گرفتن خطر ابتلا به اختلال خوردن را افزایش میدهد. افرادی که بهطور مداوم در حال رژیم گرفتن هستند و وزنشان با شروع و قطع رژیمهای جدید دائماً بالا و پایین میشود، ممکن است دچار اختلال خوردن شوند.
- دورههای گذار یا تغییرات بزرگ: تغییرات عمده میتوانند استرس عاطفی ایجاد کنند و خطر ابتلا به آنورکسیا را افزایش دهند. این تغییرات شامل مدرسه، خانه یا شغل جدید، پایان یک رابطه، یا مرگ یا بیماری یکی از عزیزان است.
عوارض بیاشتهایی عصبی چیست؟
بیاشتهایی عصبی میتواند عوارض متعددی داشته باشد. در شدیدترین حالت، این بیماری میتواند کشنده باشد. مرگ ممکن است بهطور ناگهانی رخ دهد حتی اگر فرد بهطور ظاهری کموزن نباشد. ریتمهای نامنظم قلب، که به آنها آریتمی گفته میشود، میتوانند منجر به مرگ شوند. همچنین عدم تعادل الکترولیتها مواد معدنی مانند سدیم، پتاسیم و کلسیم که تعادل مایعات بدن را حفظ میکنند نیز میتواند موجب مرگ شود.
سایر عوارض آنورکسیا شامل موارد زیر است:
- کمخونی
- سایر مشکلات قلبی، مانند پرولاپس دریچه میترال یا نارسایی قلبی. پرولاپس دریچه میترال زمانی رخ میدهد که دریچه بین حفرههای فوقانی و تحتانی سمت چپ قلب بهدرستی بسته نمیشود.
- کاهش تراکم استخوان که به آن پوکی استخوان گفته میشود و میتواند خطر شکستگی را افزایش دهد.
- از دست دادن توده عضلانی
- مشکلات گوارشی مانند یبوست، نفخ یا تهوع
- مشکلات کلیوی
در زنان، آنورکسیا میتواند منجر به قطع قاعدگی شود. در مردان، میتواند سطح تستوسترون را کاهش دهد.
اگر دچار سوءتغذیه شدید شوید، هر سیستم اندامی در بدن میتواند آسیب ببیند. این آسیب ممکن است حتی پس از کنترل آنورکسیا بهطور کامل قابل برگشت نباشد.
علاوه بر عوارض جسمی، ممکن است علائم و اختلالات سلامت روان دیگری نیز داشته باشید، از جمله:
- افسردگی و سایر اختلالات خلقی
- اضطراب
- اختلالات شخصیت
- اختلال وسواسی–جبری
- سوءمصرف الکل و مواد
- خودآسیبی، افکار خودکشی، اقدام به خودکشی یا خودکشی
پیشگیری از بیاشتهایی عصبی ممکن است؟
هیچ روش تضمینشدهای برای پیشگیری از بیاشتهایی عصبی وجود ندارد. متخصصان مراقبتهای اولیه سلامت از جمله متخصصان اطفال، پزشکان طب خانواده و متخصصان طب داخلی ممکن است در موقعیت مناسبی برای شناسایی علائم اولیهای باشند که میتواند به آنورکسیا منجر شود. برای مثال، آنها میتوانند در ویزیتهای روتین پزشکی درباره عادات غذایی و میزان رضایت فرد از ظاهر خود پرسش کنند. این موضوع میتواند زمینهای برای گفتوگو درباره ارتباط این مسائل با سلامت و چگونگی دریافت کمک در صورت نیاز فراهم کند.
اگر متوجه شدید افرادی عادات رژیمی بیش از حد سختگیرانه دارند یا از ظاهر خود ناراضی هستند، به صحبت کردن با آنها درباره این مسائل فکر کنید. اگرچه ممکن است نتوانید از شروع یک اختلال خوردن پیشگیری کنید، اما میتوانید نگرانیهای خود را مطرح کنید و در صورت نیاز، برای یافتن کمک به آنها پیشنهاد یاری بدهید.
مطالب این سایت صرفاً جهت اطلاعرسانی است و نباید به عنوان جایگزینی برای تشخیص، تجویز یا درمان پزشکی در نظر گرفته شود. برای مشکلات پزشکی، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
